Czym są preparaty odżywcze?

Określenie „preparat odżywczy” obejmuje produkty o różnym składzie i przeznaczeniu.

Część z nich może służyć do zwiększenia podaży energii lub określonych składników odżywczych. Inne są specjalistycznymi produktami przeznaczonymi do postępowania dietetycznego w konkretnych sytuacjach zdrowotnych.

Dlatego produktów znajdujących się w tej kategorii nie należy traktować jako jednej, jednorodnej grupy.

Najważniejszą informacją jest zawsze status i przeznaczenie konkretnego preparatu podane na jego opakowaniu.

Preparaty odżywcze a żywność specjalnego przeznaczenia medycznego

Część preparatów odżywczych może należeć do kategorii żywności specjalnego przeznaczenia medycznego.

Są to produkty opracowane z myślą o postępowaniu dietetycznym u osób, których potrzeb żywieniowych nie można odpowiednio zaspokoić poprzez modyfikację zwykłej diety lub stosowanie standardowej żywności.

Produkty tego typu należy stosować pod nadzorem lekarza, zgodnie z ich przeznaczeniem.

Nie każdy preparat odżywczy jest jednak żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego, dlatego przed zastosowaniem zawsze należy sprawdzić oznaczenie konkretnego produktu.

Dla kogo przeznaczone są preparaty odżywcze?

To zależy od konkretnego produktu.

Specjalistyczne preparaty mogą być przeznaczone między innymi dla osób, które mają zwiększone potrzeby żywieniowe, trudności z przyjmowaniem odpowiedniej ilości zwykłego pożywienia albo wymagają specjalnie skomponowanej diety ze względu na określony stan zdrowia.

Nie należy dobierać ich wyłącznie na podstawie wieku lub ogólnego określenia „na wzmocnienie”.

Znaczenie mają stan odżywienia, choroby współistniejące, możliwość normalnego jedzenia oraz indywidualne zapotrzebowanie na energię i składniki odżywcze.

Preparaty odżywcze przy niedożywieniu

Niedożywienie nie oznacza wyłącznie bardzo małej masy ciała.

Może wiązać się z niedostatecznym dostarczaniem energii i składników odżywczych, ich zwiększonym zapotrzebowaniem albo problemami z przyjmowaniem i wykorzystywaniem pokarmu.

W określonych sytuacjach specjalistyczne żywienie może być elementem postępowania dietetycznego.

Jeżeli istnieje podejrzenie niedożywienia lub jego ryzyka, właściwy sposób żywienia powinien zostać ustalony z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Preparaty wysokoenergetyczne

Niektóre preparaty odżywcze charakteryzują się wysoką wartością energetyczną w stosunkowo niewielkiej objętości.

Może mieć to znaczenie u osób, które mają trudności ze spożyciem odpowiedniej ilości tradycyjnego jedzenia.

Przy porównywaniu takich produktów warto zwrócić uwagę na ilość energii dostarczaną przez 100 ml oraz przez całe opakowanie.

Więcej kalorii nie oznacza jednak automatycznie, że dany produkt jest odpowiedni dla każdej osoby wymagającej wsparcia żywieniowego.

Preparaty wysokobiałkowe

Część specjalistycznych produktów żywieniowych dostarcza zwiększonej ilości białka.

Zapotrzebowanie na białko jest indywidualne i może zależeć między innymi od wieku, masy ciała, aktywności, stanu odżywienia oraz stanu zdrowia.

Preparatu wysokobiałkowego nie należy więc wybierać wyłącznie na podstawie informacji „high protein”. Znaczenie ma zarówno ilość białka w porcji, jak i cały skład produktu.

Preparaty odżywcze w płynie

Gotowe preparaty odżywcze do picia są wygodną formą podawania specjalistycznego żywienia.

Niewielka butelka może dostarczać określonej ilości energii, białka oraz innych składników odżywczych.

Poszczególne produkty mogą jednak znacznie różnić się koncentracją energii, składem, smakiem, objętością oraz przeznaczeniem.

Dlatego dwóch preparatów w podobnej butelce nie należy traktować jako automatycznie zamiennych.

Preparaty odżywcze w proszku

Preparaty w proszku wymagają odpowiedniego przygotowania przed spożyciem.

Szczególnie ważne jest przestrzeganie proporcji określonych przez producenta. Dodanie zbyt dużej lub zbyt małej ilości wody może zmienić stężenie produktu i jego wartość odżywczą w przygotowanej porcji.

W przypadku specjalistycznego żywienia nie należy samodzielnie modyfikować sposobu przygotowania, jeśli producent lub specjalista zalecił określone proporcje.

Preparaty kompletne pod względem odżywczym

Niektóre specjalistyczne produkty mogą być określane jako kompletne pod względem odżywczym.

Oznacza to, że przy stosowaniu zgodnie z przeznaczeniem i w odpowiedniej ilości mogą dostarczać zestawu składników potrzebnych do realizacji określonych potrzeb żywieniowych.

Nie oznacza to jednak, że każdy taki produkt może być samodzielnie stosowany jako jedyne źródło pożywienia.

Taką możliwość należy każdorazowo sprawdzić w oznakowaniu konkretnego preparatu i stosować zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Preparaty niekompletne pod względem odżywczym

Na rynku znajdują się również produkty, które dostarczają przede wszystkim określonego składnika lub grupy składników.

Mogą być wykorzystywane jako uzupełnienie diety, ale nie są przeznaczone do samodzielnego pokrywania wszystkich potrzeb żywieniowych.

Rozróżnienie pomiędzy produktem kompletnym i niekompletnym jest szczególnie ważne przy specjalistycznym żywieniu.

Preparaty odżywcze dla seniorów

U osób starszych może dochodzić do zmniejszenia apetytu, problemów z gryzieniem lub połykaniem oraz zmian zapotrzebowania na poszczególne składniki odżywcze.

Nie oznacza to jednak, że każdy senior potrzebuje specjalistycznego preparatu odżywczego.

Jeżeli pojawia się niezamierzona utrata masy ciała, wyraźne ograniczenie ilości spożywanego jedzenia lub pogorszenie stanu odżywienia, warto skonsultować sytuację z lekarzem lub dietetykiem.

Preparaty odżywcze w okresie rekonwalescencji

Po chorobie, zabiegu lub dłuższym okresie ograniczonego przyjmowania pokarmu potrzeby żywieniowe mogą się zmieniać.

U części osób zwykła dieta jest wystarczająca, natomiast w innych przypadkach specjalista może zalecić dodatkowe wsparcie żywieniowe.

Nie ma jednego uniwersalnego „preparatu na rekonwalescencję”. Dobór produktu powinien uwzględniać aktualny stan zdrowia i sposób odżywiania.

Preparaty odżywcze przy braku apetytu

Brak apetytu może utrudniać dostarczenie odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych.

W takiej sytuacji produkty o większej koncentracji energii mogą w określonych przypadkach ułatwiać realizację zaleceń żywieniowych.

Przewlekłego lub niewyjaśnionego braku apetytu nie należy jednak maskować wyłącznie preparatem odżywczym. Szczególnie jeśli towarzyszy mu utrata masy ciała, wymaga ustalenia przyczyny.

Niezamierzona utrata masy ciała – kiedy reagować?

Niezamierzone chudnięcie nie powinno być traktowane jako korzystna redukcja masy ciała.

Jeżeli masa ciała spada bez celowej zmiany diety lub aktywności, szczególnie gdy towarzyszą temu osłabienie, brak apetytu, trudności z jedzeniem lub inne dolegliwości, wskazana jest konsultacja medyczna.

Preparat odżywczy może być elementem zaleconego postępowania żywieniowego, ale nie zastępuje diagnostyki przyczyny utraty masy ciała.

Preparaty odżywcze przy problemach z gryzieniem i połykaniem

Trudności z gryzieniem i połykaniem mogą znacząco ograniczać ilość przyjmowanego pożywienia.

W takich sytuacjach konsystencja produktu jest równie ważna jak jego wartość odżywcza.

Dysfagia, czyli zaburzenia połykania, wymaga właściwej oceny, ponieważ niewłaściwa konsystencja pokarmu lub napoju może zwiększać ryzyko zachłyśnięcia.

Dobór żywienia i odpowiedniej konsystencji powinien odbywać się zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Preparaty odżywcze w chorobach przewlekłych

Choroby przewlekłe mogą wpływać na apetyt, zapotrzebowanie energetyczne, metabolizm oraz możliwość normalnego spożywania pokarmów.

Nie istnieje jednak jeden preparat odpowiedni dla wszystkich osób przewlekle chorych.

W zależności od sytuacji znaczenie mogą mieć między innymi ilość białka, energii, elektrolitów, węglowodanów lub innych składników.

Dlatego przy chorobie przewlekłej specjalistyczny produkt żywieniowy powinien być dobrany do konkretnej sytuacji klinicznej.

Preparaty odżywcze dla dzieci

Specjalistyczne preparaty przeznaczone dla niemowląt i dzieci wymagają szczególnej ostrożności.

Nie należy podawać dziecku produktu przeznaczonego dla osoby dorosłej ani samodzielnie zastępować jednego specjalistycznego preparatu innym.

Znaczenie mają wiek, masa ciała, rozwój dziecka, sposób karmienia i dokładne wskazanie do stosowania produktu.

Preparaty specjalnego przeznaczenia medycznego dla dzieci powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza i informacjami producenta.

Preparat odżywczy a suplement diety

Preparat odżywczy i suplement diety nie są pojęciami zamiennymi.

Suplement diety jest przeznaczony do uzupełniania normalnej diety i stanowi skoncentrowane źródło określonych składników.

Specjalistyczny preparat odżywczy może natomiast dostarczać znaczącej ilości energii i makroskładników oraz być przeznaczony do określonego postępowania dietetycznego.

Dlatego przed zakupem warto sprawdzić, do jakiej kategorii należy konkretny produkt.

Preparat odżywczy a odżywka białkowa

To również nie musi być ten sam rodzaj produktu.

Typowa odżywka białkowa koncentruje się przede wszystkim na dostarczeniu białka. Specjalistyczny preparat odżywczy może natomiast zawierać odpowiednio dobrane proporcje białka, tłuszczów, węglowodanów, witamin i składników mineralnych.

Nie należy więc wybierać odżywki sportowej jako zamiennika specjalistycznego żywienia zaleconego ze względów medycznych.

Preparat odżywczy a zamiennik posiłku

Określenie „zamiennik posiłku” również nie powinno być automatycznie stosowane wobec wszystkich preparatów odżywczych.

To, czy produkt może zastępować posiłek lub stanowić jedyne źródło pożywienia, zależy od jego statusu, składu i dokładnego przeznaczenia.

Informację tę należy sprawdzić na opakowaniu i w instrukcji konkretnego produktu.

Czy preparaty odżywcze pomagają przytyć?

Preparat o wysokiej wartości energetycznej może zwiększać podaż energii, jeżeli jest stosowany dodatkowo lub zgodnie z ustalonym planem żywieniowym.

Nie oznacza to jednak, że każdy preparat odżywczy jest produktem „na przytycie”.

Przy niezamierzonej niedowadze lub utracie masy ciała najważniejsze jest ustalenie przyczyny problemu i odpowiedniego zapotrzebowania żywieniowego.

Jak wybrać preparat odżywczy?

W przypadku specjalistycznego żywienia wybór nie powinien opierać się wyłącznie na smaku, cenie czy liczbie kalorii.

Przed zastosowaniem warto sprawdzić:

• dokładny status i przeznaczenie produktu,
• grupę wiekową, dla której został opracowany,
• wartość energetyczną jednej porcji,
• ilość i źródło białka,
• zawartość tłuszczów i węglowodanów,
• witaminy, składniki mineralne i pozostałe składniki,
• alergeny i przeciwwskazania,
• konsystencję i sposób przygotowania,
• informację, czy produkt jest kompletny pod względem odżywczym,
• zalecaną ilość oraz informację, czy wymaga stosowania pod nadzorem lekarza.

W przypadku żywności specjalnego przeznaczenia medycznego dobór powinien odpowiadać rozpoznanym potrzebom żywieniowym.

Jak stosować preparaty odżywcze?

Sposób stosowania zależy od rodzaju produktu.

Niektóre preparaty są gotowe do picia, inne wymagają przygotowania z proszku. Mogą być stosowane jako uzupełnienie codziennego jadłospisu albo – wyłącznie jeśli produkt jest do tego przeznaczony – w ramach bardziej kompleksowego postępowania żywieniowego.

Nie należy samodzielnie zwiększać lub zmniejszać zalecanej ilości specjalistycznego produktu bez uwzględnienia całego planu żywienia.

Czy preparaty odżywcze można łączyć ze zwykłym jedzeniem?

Wiele produktów może być stosowanych jako uzupełnienie zwykłej diety, ale zależy to od ich przeznaczenia.

W przypadku osoby mającej trudności z jedzeniem ważne jest również odpowiednie rozplanowanie preparatu, aby dodatkowy napój nie ograniczał nadmiernie apetytu na podstawowe posiłki.

Schemat stosowania najlepiej dopasować do indywidualnego planu żywieniowego.

Czy preparaty odżywcze można stosować codziennie?

Niektóre produkty są przeznaczone do regularnego stosowania, ale czas i sposób ich używania zależą od przyczyny oraz potrzeb żywieniowych.

Szczególnie w przypadku żywności specjalnego przeznaczenia medycznego należy przestrzegać zaleceń lekarza oraz informacji znajdujących się na opakowaniu.

Długotrwałe stosowanie nie powinno odbywać się według zasady „im więcej, tym lepiej”.

Na co zwrócić uwagę przy chorobach nerek, wątroby lub zaburzeniach metabolicznych?

Przy niektórych chorobach znaczenie ma bardzo dokładna ilość białka, energii, elektrolitów i innych składników.

Standardowy preparat wysokoenergetyczny lub wysokobiałkowy nie musi być wtedy właściwym rozwiązaniem.

Osoby z chorobami nerek, wątroby, zaburzeniami metabolicznymi lub innymi schorzeniami wymagającymi specjalnej diety powinny dobierać preparaty odżywcze zgodnie z zaleceniami zespołu prowadzącego.

Kiedy skonsultować wybór preparatu odżywczego?

Konsultacja jest szczególnie ważna przy niezamierzonej utracie masy ciała, niedożywieniu lub jego podejrzeniu, utrzymującym się braku apetytu, trudnościach z połykaniem, chorobie przewlekłej, chorobie nowotworowej, okresie okołooperacyjnym oraz przy wyborze specjalistycznego żywienia dla niemowlęcia lub dziecka.

W takich sytuacjach celem nie jest jedynie znalezienie produktu o największej liczbie kalorii, ale odpowiednie zaplanowanie całego postępowania żywieniowego.

Preparaty odżywcze w PharmaProfit

W kategorii Preparaty odżywcze w PharmaProfit możesz porównać specjalistyczne produkty żywieniowe o różnym składzie, wartości energetycznej i przeznaczeniu.

Przed wyborem sprawdź przede wszystkim status produktu, wskazaną grupę odbiorców, wartość energetyczną, zawartość białka, sposób przygotowania oraz zasady stosowania.

W przypadku żywności specjalnego przeznaczenia medycznego należy przestrzegać informacji producenta i stosować produkt pod nadzorem lekarza.

Jeżeli poszukujesz zwykłych produktów spożywczych, sprawdź również pozostałe podkategorie działu Żywność: Zdrowa żywność, Słodziki oraz Słodycze i przekąski.